Bela IV
![]() | Ten artykuł należy dopracować: od 2015-06 → zweryfikować treść i dodać przypisy, → poprawić styl – powinien być encyklopedyczny. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
![]() | |||
![]() | |||
Król Węgier i Chorwacji | |||
Okres | od 1235 | ||
---|---|---|---|
Poprzednik | |||
Następca | |||
Dane biograficzne | |||
Dynastia | Arpadowie | ||
Data urodzenia | 1206 | ||
Data śmierci | 3 maja 1270 | ||
Ojciec | |||
Matka | Gertruda z Meran | ||
Żona | Maria Laskarina | ||
Dzieci | Kinga (święta) | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Nte-kir-4bela.jpg/220px-Nte-kir-4bela.jpg)
Bela IV, węg. IV. Béla (ur. 1206, zm. 3 maja 1270) – król Węgier i Chorwacji w latach 1235–1270 z dynastii Arpadów.
Życiorys
Bela urodził się w 1206. Był synem króla Andrzeja II. W 1213, gdy miał 7 lat, jego matka, Gertruda z Meran, została zamordowana. Ojciec próbował pomścić żonę, jednak nie powiodło mu się i po jego śmierci w 1235 obowiązek pomszczenia królowej Gertrudy spoczął na Beli, który zrobił to w 1236, 23 lata po śmierci matki.
Po śmierci ojca w 1235 Bela w wieku 29 lat został koronowany na króla Węgier. W trzecim roku jego panowania, w 1238 na Węgry najechało plemię Połowców, którzy uciekali przed hordami Mongołów. Bela obmyślił sojusz z tym barbarzyńskim szczepem, udzielając im azylu w swym państwie oraz wzmacniając przymierze przez ożenek swojego syna, Stefana, z córką chana Połowców, Kutena. Oprócz tego na rozkaz Beli Połowcy zostali ochrzczeni i przyjęli chrześcijaństwo.
Przed inwazją Mongołów
Z małym powodzeniem Bela próbował przywrócić dawną świetność Węgrom poprzez odzyskanie utraconych terenów. Jego działalność nie podobała się węgierskim możnowładcom i magnatom, kiedy Mongołowie już przemierzali Europę na zachód. W związku z zagrożeniem ze strony hord niepokojowo nastawionych Azjatów Bela rozkazał magnatom, aby zjednoczyli siły i przygotowali się do obrony Węgier przed Mongołami. Wystosował też listy do papieża Grzegorza IX oraz do cesarza Fryderyka II z prośbą o pomoc i wsparcie, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi.
W 1241 na Węgry najechali Mongołowie. Bela od razu wyruszył ze swoją armią na wojnę z nimi. Stoczył z Mongołami wiele bitew. 11 kwietnia 1241 wojska Beli zmierzyły się z Mongołami w bitwie pod Mohi. Zwyciężyli Mongołowie, co miało wielki wpływ na dalsze losy ich inwazji na Europę. Przed bitwą węgierscy magnaci zamordowali Kocjana, chana Połowców. W obliczu wielkiego zagrożenia Bela uciekł do Austrii, a potem do Dalmacji, gdzie schronił się w Trogirze.
Po inwazji Mongołów
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Budapest_heroes_IV_Bela.jpg/250px-Budapest_heroes_IV_Bela.jpg)
Mongołowie wybili prawie połowę populacji Węgier i zrównali z ziemią węgierskie miasta. Byli na Węgrzech ponad rok, dopóki w 1242 dowiedzieli się, że w Mongolii zmarł ich przywódca, Ugedej. Wycofali się z Węgier i Bela powrócił do swego kraju. Po powrocie do władzy Bela rozpoczął odbudowę kraju – w okolicach granic Węgier zbudował bardzo dobrze zorganizowany system fortec i zamków oraz stworzył dużą armię w razie ewentualnego powrotu Mongołów. Odbudował wiele miast i zbudował wiele nowych zamków; właśnie za to otrzymał od historyków przydomek Wielki (węg. Nagy).
Po zakończeniu wojny z Mongołami Bela prowadził jeszcze dwie wojny. W 1242 rozpoczął się konflikt z księciem Austrii i Styrii Fryderykiem II Bitnym z dynastii Babenbergów. Wojna, w której Bela bohatersko zwyciężył, trwała do 1246 gdy pokonał Fryderyka w Bitwie nad Litawą. Drugą wojnę rozpoczął w 1252 z królem Czech Ottokarem II o tereny księstwa Styrii i Austrii, które pragnął opanować. Tę wojnę Bela przegrał, pokonany w bitwie pod Kressenbrun w wyniku czego utracił Styrię.
Ostatnie lata życia Beli zostały „zepsute” przez bunt jego syna Stefana, który zażądał od ojca, aby ten podzielił Węgry na dwa królestwa i oddał mu jedno. Bela, pokonany musiał się na to zgodzić. Stefan i Bela rządzili dwoma niezależnymi państwami – o różnych stolicach i o innej polityce.
W 1267 Bela IV podpisał wraz z synem, Stefanem V tzw. Złotą Bullę, która ustanawiała nowe prawo na Węgrzech, a co najważniejsze, dzieliła społeczność na stan magnacki i stan szlachecki, stwarzała szlachtę węgierską i przyznawała jej bardzo liczne prawa (nawet możliwość wypowiedzenia królowi posłuszeństwa), co jednocześnie ograniczało władzę króla. Dokument ten miał ogromny wpływ na późniejszą historię Węgier
Osobny artykuł: Złota Bulla Beli IV.
Bela IV zmarł 3 maja 1270, w wieku 64 lat. Jego następcą został jego syn, Stefan V.
Genealogia
Bela IV miał dwóch synów i osiem córek, z czego dwie zostały później kanonizowane, jedna beatyfikowana, a inne dwie zmarły jeszcze w dzieciństwie. Dwie córki Beli zostały wydane za książąt polskich.
Bela III król Węgier ur. 1148 zm. 1196 | Agnieszka de Chatillion księżna Antiochii ur. około 1145 zm. około 1180 | Bertold IV Bawarski książę Meranu ur. ??? | Agnieszka Miśnieńska ur. ??? | ||||||||||
Andrzej II król Węgier ur. 1175 zm. 26 października 1235 | Gertruda z Meran królowa Węgier ur. 1185 zm. 1213 | ||||||||||||
Maria Laskarina 1 ur. około 1206 zm. 1270 | Bela IV król Węgier ur. 1206 zm. 3 maja 1270 | ||||||||
św. Kinga2 ur. 5 marca 1234 zm. 24 lipca 1292 kanonizowana 1999 | Elżbieta3 księżna Dolnej Bawarii ur. 1236 zm. 1271 | św. Małgorzata ur. 1242 zm. 1270 kanonizowana 1943 | Stefan V król Węgier ur. 1240 zm. 6 sierpnia 1272 | Jolenta Helena4 ur. 1244 zm. 1304 beatyfikowana 1827 | |||||
Konstancja5 księżna halicka ur. zm. po 1287/1288 | Anna6 ur. 1226 zm. 1270 | Katarzyna ur. ??? zm. 1242 | Małgorzata ur. ??? zm. 1242 | Bela. (syn) ur. ??? zm. ??? |
- córka cesarza nicejskiego, Teodora I Laskarisa;
- żona Bolesława Wstydliwego, księcia krakowskiego i sandomierskiego;
- żona Henryka XII, księcia Dolnej Bawarii;
- żona Bolesława Pobożnego, księcia Wielkopolski.
- żona Lwa Halickiego, księcia halicko-wołyńskiego.
- żona Rościsława Michajłowicza, kniazia halickiego, bana serbskiej Maczwy i Slavonii
- p
- d
- e
Książęta Węgier |
| ||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Królowie Węgier |
|
- p
- d
- e
Wczesne średniowiecze |
| ||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Królestwo Chorwacji |
| ||||||||||||||||||||||||||||
Królestwo Chorwacji (w unii z Węgrami) |
| ||||||||||||||||||||||||||||
Niepodległe Państwo Chorwackie |
|
- zobacz też: Banowie Chorwacji
- PWN: 3875685
- Britannica: biography/Bela-IV
- SNL: Béla_4.
- VLE: bela-iv
- Catalana: 0008691
- DSDE: Béla_4.
- Hrvatska enciklopedija: 6677