Cyprys wiecznie zielony
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | nagonasienne | ||
Klasa | iglaste | ||
Rząd | cyprysowce | ||
Rodzina | cyprysowate | ||
Rodzaj | cyprys | ||
Gatunek | cyprys wiecznie zielony | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cupressus sempervirens L. Sp. Pl. 1002 1753[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
Cyprys wiecznie zielony (Cupressus sempervirens L.) – gatunek iglastego drzewa z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Pochodzi ze wschodniej części basenu Morza Śródziemnego (Libia, Cypr, Iran, Izrael, Jordania, Liban, Syria, Turcja), ale obecnie jest uprawiany w wielu krajach świata[5].
W pliocenie rósł m.in. na terenie współczesnej Bułgarii i w Polsce[6].
Morfologia
- Pokrój
- Osiąga 30 m wysokości, ma pokrój kolumnowy do szerokostożkowatego, gęstą koronę, gałęzie rosną ukośnie do góry.
- Pień
- Prosty i smukły. Kora popielatoszara do szarobrązowej, oddziela się w formie regularnych włókien. U starszych drzew bruzdkowana.
- Liście
- Ściśle przylegające, zaokrąglone, łuskowate (1 mm długości), ciemnozielone, bez białych plamek. Subtelny słodki, żywiczny zapach[7].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Med_Cypress.jpg/220px-Med_Cypress.jpg)
- Kwiaty
- Męskie-jajowate, żółte, do 8 mm długości, rosną na końcach pędów. Żeńskie – mniejsze, eliptyczne, zielone do purpurowych, rosnące z boku gałęzi.
- Owoce
- Owalne szyszki do 4 cm długości i do 2,5 cm szerokości. Niedojrzałe szyszki są zielone, a dojrzałe brązowe. Zbudowane z 8-14 tarczowatych łusek, na każdej łusce guzowaty wyrostek. Korona obsypana szyszkami przez cały rok.
Ekologia
Rośnie w łagodnym klimacie z ciepłymi, suchymi latami. Jest pospolitą rośliną w klimacie śródziemnomorskim.
Zastosowanie
- Drewno cyprysa wiecznie zielonego jest twarde i mocne, używa się go w meblarstwie. Z drewna cyprysowego wykonano drzwi bazyliki św. Piotra na Watykanie[7].
- Jako drzewo ozdobne jest sadzony w parkach i ogrodach. Do odmian uprawnych należą m.in.[7]:
- 'Stricta' – grupa odmian o gęstej, kolumnowej koronie.
- 'Swane's Golden' – powoli rosnąca, o żółto-zielonych liściach.
- 'Green Pencil' – wyjątkowo zwarta i wąska korona. Odmiana wyhodowana z formy 'Stricta'.
Udział w kulturze
Wszyscy badacze roślin biblijnych są zgodni, że gatunek ten wymieniony jest w Biblii i to kilkadziesiąt razy, ale czasami pod biblijnym określeniem cyprys kryją się również inne gatunki drzew (jodła syryjska i jałowiec pospolity). Cyprys jest uważany za symbol żałoby, co odzwierciedla cytat z Księgi Zachariasza (11,2): „Rozpaczaj cyprysie, że cedr upadł, że to, co najpiękniejsze, uległo zagładzie”[8]. Z tego też powodu jest sadzony na cmentarzach w Europie i świecie muzułmańskim[7]. Uważany jest cyprys także za symbol Matki Bożej oraz symbol nieśmiertelności[8].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
- ↑ Cupressus sempervirens. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-12-28].
- ↑ Cupressus sempervirens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2014-11-20].
- ↑ VaclavV. Vetvicka VaclavV., "Arbres et Arbustes" (francuska edycja), 1984 .
- ↑ a b c d Owen Johnson, David More "Przewodnik Collinsa, Drzewa". MULTICO Oficyna Wydawnicza, Hongkong 2011, ISBN 978-83-7073-643-9
- ↑ a b Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
Bibliografia
- Enrico Banfi, Francesca Consolino "Drzewa". Podręczny leksykon przyrodniczy. Warszawa. Świat Książki. 2004 ISBN 83-7391-097-2.
- Britannica: plant/Italian-cypress
- Catalana: 0151800
- EoL: 1034869
- Flora of China: 200005421
- Flora of North America: 200005421
- GBIF: 2684030
- identyfikator iNaturalist: 64261
- IPNI: 261974-1
- ITIS: 183456
- NCBI: 13469
- Plant Finder: 279588
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2748781
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:261974-1
- Tela Botanica: 20278
- identyfikator Tropicos: 9400073
- USDA PLANTS: CUSE2
- CoL: 32FXZ