Głuszek
Emberiza cia[1] | |||
Linnaeus, 1766 | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Rodzina | trznadle | ||
Rodzaj | Emberiza | ||
Gatunek | głuszek | ||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() tylko w sezonie lęgowym występuje przez cały rok zimowiska | |||
| |||
| |||
|
Głuszek[3], trznadel głuszek[4] (Emberiza cia) – gatunek małego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae).
Systematyka
Blisko spokrewniony z trznadlem Godlewskiego (E. godlewskii), niekiedy łączono je w jeden gatunek[5]. IOC wyróżnia sześć podgatunków E. cia[6], choć opisano kilka innych, obecnie nieuznawanych[5].
Podgatunki i zasięg występowania
Poszczególne podgatunki E. cia zamieszkują[6]:
- E. c. cia – środkowa i południowa Europa do Bałkanów i północna Turcja, północno-zachodnia Afryka.
- E. c. hordei – Grecja przez południową Turcję i na południe do Izraela i Jordanii.
- E. c. prageri – Kaukaz, południowa Ukraina, wschodnia Turcja oraz południowo-zachodni i północny Iran.
- E. c. par – północno-wschodni Iran do centralnej Azji i północnego Pakistanu.
- E. c. stracheyi – północno-zachodnie Himalaje po południowo-zachodni Tybet i Nepal.
- E. c. flemingorum – środkowy Nepal.
Na większości obszaru osiadły. Po rewizji Komisji Faunistycznej PTZool uznano tylko dwa stwierdzenia: pierwsze z maja 1915, kiedy śpiewającego samca zaobserwowano pod Tarnowem, a drugie z kwietnia 1985, kiedy głuszek obserwowany był w Przegalinie koło Gdańska[7].
Morfologia
Długość ciała 15–16,5 cm, masa ciała 17–29 g[5]. Występuje nieznaczny dymorfizm płciowy w upierzeniu, u samicy upierzenie jest bardziej wypłowiałe. Głowa i pierś siwoszare, wyróżniają się: długi czarny pasek oczny i wąs, łączące się ze sobą. Do szarej brwi przylega od góry czarny pasek. Resztę ciała porastają pióra rdzawobrązowe, pokrywy małe są szare[7].
Ekologia i zachowanie
- Biotop
- Głuszki gniazdują na suchych, otwartych obszarach – często górskich, nasłonecznionych i porośniętych krzewami; odnotowywane do wysokości 1900 m n.p.m. Spotykane również w winnicach, ogrodach i świetlistych lasach dębowych. W przypadku populacji wędrownych, zimą zasiedlają one podobne siedliska, co w porze lęgowej[7].
- Głos
- Odzywa się wysokim i krótkim tsip. Przypomina nieco śpiew strzyżyka lub pokrzywnicy z wplecionymi tsip.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Zipp-Gelege_D.Schuphan_f.jpg/240px-Zipp-Gelege_D.Schuphan_f.jpg)
- Gniazdo
- Gniazdo buduje pomiędzy blokami skalnymi i kamieniami, w szczelinach skał lub w gąszczu krzewów.
- Lęgi
- Lęgi rozpoczyna w kwietniu; 1 lub 2 razy w roku.
- Jaja
- Samica składa 4–6 białawych, czarno kreskowanych i pokrytych nieregularnymi liniami jaj.
- Wysiadywanie jaj i opieka nad pisklętami
- Wysiaduje głównie samica 12–13 dni i 10–13 dni karmi pisklęta w gnieździe. Po wylocie z gniazda młode są dokarmiane przez oboje rodziców.
- Pokarm
- Nasiona, w sezonie lęgowym również owady.
Status i ochrona
IUCN uznaje głuszka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy na rok 2015, zawiera się w przedziale 7–17 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy[2].
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[8].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Emberiza cia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b BirdLife International, Emberiza cia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017, wersja 2019-2 [dostęp 2019-09-23] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazewnictwo polskie: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Emberizidae Vigors, 1825 - trznadle - Old world buntings (wersja: 2021-01-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-03-09].
- ↑ Albin Łącki: Wśród zwierząt – ptaki. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 200. ISBN 83-09-01320-5.
- ↑ a b c Copete, J.L.: Rock Bunting (Emberiza cia). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (1 listopada 2016)].
- ↑ a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Buntings. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-03-09]. (ang.).
- ↑ a b c Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 325. ISBN 978-83-7845-983-5.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
Bibliografia
- Einhard Bezzel: Ptaki. Warszawa: MULTICO Oficyna wydawnicza, 2000. ISBN 83-7073-196-1.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- SNL: klippespurv
- Catalana: 0143010