Józef Dreyza
![]() Józef Dreyza w stroju gimnastycznym w 1913 roku | |||
Data i miejsce urodzenia | 5 lipca 1863 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 6 maja 1951 | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/J%C3%B3zef_Dreyza_grave.jpg/220px-J%C3%B3zef_Dreyza_grave.jpg)
Józef Dreyza (ur. 5 lipca 1863 w Kłecku, zm. 6 maja 1951 w Siemianowicach Śląskich) – polski działacz społeczny i narodowy na Górnym Śląsku, powstaniec śląski, organizator Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[1].
Życiorys
Urodził się w rodzinie Jana i Zuzanny, drobnych właścicieli ziemskich. Po ukończeniu w 1885 Gimnazjum w Chełmnie nad Wisłą, odbył służbę wojskową w 17. Pułku Artylerii Polowej w Kołobrzegu. Następnie pracował w Berlinie w prywatnym zakładzie elektryczno-telegraficznym, potem jako urzędnik pocztowy w Berlinie, Lipsku i Frankfurcie nad Menem. Gimnastyką interesował się już od 1886, dlatego początkowo należał do niemieckiego Turnvereinu, a w 1889 wstąpił do gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Berlinie, w którym dosłużył się m.in. funkcji naczelnika gniazda (organizatora ćwiczeń). Wspólnie z Wiktorem Gładyszem, opracował w 1897 „Naukę gimnastyki Sokolej”, która była pierwszym takim podręcznikiem w Niemczech. Od 1901 działał w Towarzystwie Czytelni Ludowych. W 1902 wrócił do Poznania, gdzie rozpoczął pracę w redakcji „Sokoła”, związał się również z Ligą Narodową. W 1903 przeniósł z Wielkopolski na Górny Śląsk[2]. Początkowo osiadł w Koźlu, gdzie został prezesem Banku Ludowego. W 1908 objął prezesurę Banku Ludowego w Siemianowicach. Z jego inicjatywy w 1918 założono Straż Obywatelską dla Górnego Śląska. Był współorganizatorem Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Brał udział w powstaniach śląskich (m.in. jako kierownik Decernatu Wojskowego Naczelnej Rady Ludowej w Sosnowcu[3]) oraz akcji plebiscytowej w 1921[4]. W latach 1923–1932 pełnił funkcję prezesa dzielnicy śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[5].
Został pochowany na cmentarzu parafialnym przy ul. Michałkowickiej w Siemianowicach Śląskich (sektor B2-1-30)[6].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1925)[7]
Upamiętnienie
Jego imieniem została nazwana ulica w Siemianowicach Śląskich.
Został upamiętniony w sali ludzi powstań i okresu międzywojennego Panteonu Górnośląskiego w podziemiach Archikatedry Chrystusa Króla w Katowicach.
Przypisy
- ↑ Udział siemianowiczan w III Powstaniu Śląskim (pol.) muzeum.siemianowice.pl [dostęp 2017-11-01]
- ↑ Przyczyny wybuchu I Powstania Śląskiego (pol.) mojhistorycznyblog.pl [dostęp 2017-11-01]
- ↑ Historia Górnego Śląska, red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek, Gliwice 2011, s. 221.
- ↑ Dreyza Józef, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-11-01] .
- ↑ Antoni Steuer, Leksykon struktur katowickiego sportu i turystyki (pol.) mhk.katowice.pl [dostęp 2017-11-01].
- ↑ Cmentarz parafialny w Siemianowicach Śląskich - wyszukiwarka osób pochowanych [online], siemianowice.grobonet.com [dostęp 2023-03-10] .
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 436 „za zasługi na polu pracy oświatowej, społecznej i narodowej”.
- PWN: 3894252