Jewgienij Zamiatin
![]() Portret autorstwa Borisa Kustodijewa, 1923 | |||
Imię i nazwisko | Jewgienij Iwanowicz Zamiatin | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 1 lutego 1884 | ||
Data i miejsce śmierci | 10 marca 1937 | ||
Narodowość | rosyjska | ||
Język | |||
Alma Mater | |||
Dziedzina sztuki | fantastyka naukowa, publicystyka, satyra | ||
Ważne dzieła | |||
My | |||
![]() | |||
| |||
|
Jewgienij Iwanowicz Zamiatin (ros. Евгений Иванович Замятин; ur. 20 stycznia?/1 lutego 1884 w Lebiedianie, zm. 10 marca 1937 w Paryżu) – rosyjski pisarz science fiction, polityczny satyryk, krytyk i publicysta. Autor antyutopijnej powieści My, pierwowzoru Nowego, wspaniałego świata Huxleya i Roku 1984 Orwella.
Życiorys
Urodził się w rodzinie prawosławnego księdza i nauczyciela, i pianistki. Prawdopodobnie urodził się z synestezją, ponieważ literom i dźwiękom przypisywał doznania innych zmysłów.
W latach 1893–1896 uczęszczał do gimnazjum w Lebiedianie, a potem do gimnazjum w Woroneżu, które ukończył w 1902 z najwyższymi ocenami. Przeniósł się do Petersburga, gdzie rozpoczął studia w nowo powstałym Instytucie Politechnicznym im. Piotra Wielkiego, na kierunku budowa okrętów. Studiował tam w latach 1902–1908. W tym czasie, w 1906 roku, stał się członkiem partii bolszewickiej oraz brał czynny udział w spotkaniach studentów na rzecz rewolucji, gdzie poznał swoją przyszłą żonę – Ludmiłę Nikołajewną Usową (1883–1965).
Latem 1905 roku był świadkiem powstania na pancerniku Potiomkin – jednym z symboli rewolucji 1905 roku w Rosji, podczas podróży powrotnej z Egiptu przez Odessę. W 1906 roku został po raz pierwszy aresztowany w Petersburgu i za nielegalne zameldowanie wydalony do Lebiedianu. Potajemnie powrócił w okolice miasta i zamieszkał niedaleko, na terenie administracyjnie należącym już do Wielkiego Księstwa Finlandii (które było wtedy częścią Imperium Rosyjskiego), by ukończyć studia.
W 1908 roku opuścił partię bolszewików. W tym samym roku zadebiutował opowiadaniem Odin (ros. Один). W 1910 roku rozpoczął swoją karierę jako wykładowca i inżynier budowy okrętów[1]. Również w tym roku ukończył kolejne opowiadanie – Diewuszka (ros. Девушка).
W 1911 roku po raz drugi został wydalony z Petersburga za nielegalne zameldowanie – tym razem został zesłany do Łachty (obecnie jest to część Petersburga w okręgu Łachta-Olgino). W tym okresie powstają pierwsze nowele Zamiatina – Ujezdnoje (Уездное) i Na kuliczkach (На куличках), które przysporzyły mu sławę wśród znawców i krytyków literatury, a także innych pisarzy, m.in. Maksima Gorkiego.
W 1914 roku, już w trakcie I wojny światowej, występował z międzynarodowymi antywojennymi odczytami, za co był sądzony i zesłany do Kiemu. W marcu 1916 roku, po odbyciu kary, został oddelegowany do Anglii w celu uczestnictwa w budowie rosyjskich lodołamaczy w stoczniach w Newcastle upon Tyne, Glasgow i Sunderlandzie; dodatkowo przebywał też w Londynie. Był jednym z głównych konstruktorów lodołamacza Święty Aleksandr Newski, przemianowany po rewolucji październikowej na Lenin. Pobyt w tym kraju mocno wpłynął na kształt jego przyszłej powieści My i niektóre utwory o charakterze satyrycznym.
Powrócił do Rosji we wrześniu 1917 roku. W trakcie wojny domowej, pozostając uprzedzonym socjalistą, Zamiatin zaczął krytykować politykę bolszewików, w szczególności narastającą cenzurę iteratury, poprzez satyrę polityczną wymierzoną w nich. W marcu 1919 roku, wraz z innymi działaczami na rzecz sztuki, m.in. Aleksandrem Błokiem, Aleksiejem Remizowem, Razumnikiem Iwanowem-Razumnikiem i Kuźmą Pietrowem-Wodkinem, został aresztowany w czasie prowokacji robotników-członków partii socjalistyczno-rewolucyjnych w fabrykach w Piotrogrodzie.
W 1921 roku założył i kierował grupą młodych pisarzy – Bracia Serafiońscy. Członkami tej grupy byli m.in. Michaił Zoszczenko, Konstantin Fiedin, Wsiewołod Iwanow, Wieniamin Kawierin i Nikołaj Tichonow. Oprócz tego redagował gazety, wykładał sztukę pisania i edytował tłumaczenia na rosyjski utwory anglojęzycznych pisarzy, m.in. Jacka Londona, O. Henry’ego, Herberta George’a Wellsa.
Nagonka na pisarza rozpoczęła się w latach dwudziestych wraz z powstaniem powieści My. W 1923 roku przeszmuglowano manuskrypt powieści do wydawnictwa E. P. Dutton w Nowym Jorku, przetłumaczono na język angielski i wydano nakładem wydawnictwa w 1924 roku. W 1927 roku przeszmuglowano oryginalną wersję tekstu w języku rosyjskim do Marka Slonima – edytora tamizdatu, który wydał utwór w Pradze. Kopie tej wersji były nielegalnie wwożone na teren ZSRR i rozpowszechniane przez samizdaty. Utwór nie przypadł do gustu władzom bolszewickim ze względu na sławę oraz satyryczny wydźwięk skierowany w politykę radziecką – z tego powodu Zamiatin dostał zakaz publikacji na terenie ZSRR i został wyrzucony ze Związku Pisarzy ZSRR (w 1934 roku został ponownie przyjęty do Związku Pisarzy ZSRR na rozkaz Józefa Stalina).
W 1931 w liście do Stalina zwrócił się z prośbą o zezwolenie na emigrację. Na początku następnego roku wyjechał do Francji i zamieszkał w Paryżu[2].
W 1935 roku, już jako emigrant, brał udział w antyfaszystowskim kongresie pisarzy w obronie kultury jako członek sowieckiej delegacji. Kontynuował karierę pisarską, zaczął pisać scenariusze do filmów wraz z Jacques’em Companeezem.
Zmarł na zawał serca 10 marca 1937 w Paryżu. Pochowany jest w Cimetière de Thiais (cmentarz w Thiais) w 21 dywizji, linia 5, mogiła 36.
Wybrana twórczość[3]
Powieści
Nowele
Opowiadania
|
Dramaty
Scenariusze
|
Zobacz też
- Bracia Serafiońscy
- Rok 1984
Przypisy
- ↑ Zamiatin Jewgienij I., [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-04-12] .
- ↑ Zbigniew Podgórzec: Zamiatin Jewgienij Iwanowicz. W: Florian Nieuważny (red.): Słownik pisarzy rosyjskich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1994, s. 434–435. ISBN 83-214-0961-X.
- ↑ Jewgienij Zamiatin, [w:] encyklopediafantastyki.pl [dostęp 2020-05-04] .
- ↑ książki – recenzje, opisy, oceny, opinie, dyskusje.
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL).
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL).
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL).
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL).
- ↑ książki – recenzje, opisy, oceny, opinie, dyskusje.
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL).
Bibliografia
- Biografia Zamiatina na portalu LiveLib.ru. LiveLib.ru. [dostęp 2013-12-04]. (ros.).
- Biografia Zamiatina w języku rosyjskim i angielskim. [dostęp 2013-12-04]. (ros.).
- Yevgeny Ivanovich Zamyatin (1884-1937). authorscalendar.info. [dostęp 2016-02-17]. (ang.).
- Biografia Zamiatina w Encyklopedii Radzieckich Pisarzy. [dostęp 2013-12-04]. (ang.).
- John Simkin: Yevgeni Zamyatin. spartacus-educational.com, wrzesień 1997. [dostęp 2016-02-17]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Ognie św. Dominika (pol.) w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000121192847
- VIAF: 7398660
- LCCN: n50014714
- GND: 118605259
- NDL: 00461728
- LIBRIS: tr57457c5k3qgkl
- BnF: 11929586c
- SUDOC: 027202453
- SBN: CFIV090641
- NLA: 36570268
- NKC: jn20000605696
- DBNL: zamj001, ziam001
- RSL: 000081243
- BNE: XX1069855
- NTA: 067650724
- BIBSYS: 90269872
- CiNii: DA0033064X
- Open Library: OL30241A
- PLWABN: 9810582428705606
- NUKAT: n96610183
- J9U: 987007380518405171
- PTBNP: 51001
- CANTIC: a1164946x
- LNB: 000042934
- NSK: 000090370
- CONOR: 13714531
- ΕΒΕ: 64255
- BLBNB: 000384240
- KRNLK: KAC200508235
- LIH: LNB:V*170613;=BE
- PWN: 4000171
- Britannica: biography/Yevgeny-Ivanovich-Zamyatin, biography/Yevgeny-Zamyatin
- Universalis: evgueni-zamiatine
- БРЭ: 1987410
- ЕСУ: 14874
- NE.se: jevgenij-zamjatin
- SNL: Jevgenij_Zamjatin
- VLE: jevgenij-zamiatin
- Catalana: 0073117
- DSDE: Jevgenij_Zamjatin
- Hrvatska enciklopedija: 66807