Kritias
Data urodzenia | ok. 460 p.n.e. | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 403 p.n.e. | ||
Przyczyna śmierci | w czasie walk | ||
Zawód, zajęcie | polityk filozof | ||
|
Kritias z Aten (stgr. Κριτίας Kritias, łac. Critias; ur. ok. 460 p.n.e. – zm. 403 p.n.e.) – starogrecki polityk, filozof i literat[1], zaliczany do sofistów. Był także autorem tragedii i poezji elegijnej. Spokrewniony z nim Platon poświęcił mu zachowany częściowo dialog Kritias. Występuje też we wcześniejszym Timaiosie.
Był uczniem Gorgiasza i Sokratesa, którego wraz z Alkibiadesem dość szybko opuścił uznawszy, że opanował umiejętności polityczne i że głoszona przezeń nauka może mu tylko stanąć na przeszkodzie w realizacji ambicji politycznych. Jako członek i fanatyczny zwolennik oligarchii i nieprzejednany przeciwnik demokracji został skazany na wygnanie w czasie rządów demokracji. Po jej upadku w Atenach (404 p.n.e.) został przywódcą 30 tyranów i zasłynął z bezwzględności i okrucieństwa, skazując na śmierć około 1500 osób za sprzyjanie demokracji[2]. Przytaczano (Historia grecka, księga II, rozdział 3, § 56) śmiałe zawołanie Teramenesa, który – zmuszony do wypicia cykuty – wzniósł przed śmiercią toast: „Na zdrowie pięknego Kritiasa!”[3]. To on przyczynił się pośrednio do śmierci Sokratesa (399 p.n.e.), któremu zarzucano niewiarę w bogów i psucie młodzieży, ale głównie widziano w nim nauczyciela wrogów demokracji[4].
Zginął w czasie walk z powstańcami Trazybulosa pod Munichią.
Prawo natury
Z filozofii Hippiasza i Antyfonta Kritias przejął rozróżnienie natury (φύσις, physis) i prawa (νόμος, nomos), wyprowadził z niego jednak zupełnie odmienne wnioski. Zarówno Hippiasz, jak i Antyfont widzieli w naturze ludzkiej podstawy dla egalitaryzmu i kosmopolityzmu. Kritias natomiast gloryfikował nierówność, siłę i dominację wybitnych jednostek. Prawo natury oznacza u niego panowanie silniejszych nad słabszymi.
Zarówno prawo, jak i bogowie zostali wymyśleni, aby zapanować nad przemocą, panującą pierwotnie między ludźmi[5]. Prawo powstrzymywało ludzi jedynie od jawnego stosowania przemocy, dlatego też wymyślono wszystkowiedzących bogów, karzących i osądzających ludzi. To strach przed bogami i siła stojąca za prawem są więc podstawą społeczeństwa. Są to jednak mniemania, przeznaczone dla ludzi słabych, a które filozof powinien odrzucić. Jedynym prawem, którego człowiek powinien przestrzegać, jest prawo natury, oparte na jego instynktach i potrzebach.
Przypisy
- ↑ Kritias, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-30] .
- ↑ Wolski 1971 ↓, s. 236.
- ↑ W dawnych Atenach, s. 124.
- ↑ Wolski 1971 ↓, s. 245.
- ↑ Reale 2008 ↓, s. 290.
Bibliografia
- E.F. Bleiler: Introduction. W: Ignatius Donnelly: Atlantis: The Antediluvian World. New York: Dover Publications, 1982. ISBN 0-486-23371-5.
- Pierre Lévêque: Uczta, obyczaj epoki. W: W dawnych Atenach. tłum. rozdz. Alicja Szastyńska-Siemion. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971.
- Giovanni Reale: Historia filozofii starożytnej. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2008. ISBN 83-7363-761-3. OCLC 750688562.
- Józef Wolski: Historia powszechna: Starożytność. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971.
- p
- d
- e
jońska filozofia przyrody |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Pitagorejczycy | |||||
Szkoła elejska | |||||
Pluralizm | |||||
Atomizm | |||||
Sofiści |
| ||||
Inni |
- ISNI: 000000044893526X, 0000000063000076
- VIAF: 17263602, 317286961, 262726693, 328159474178827661300, 311346578, 1718159474353627662859, 74151776764518011862
- LCCN: n00087919
- GND: 119286963
- BnF: 121682637
- SUDOC: 030220734
- SBN: MILV182665
- BNE: XX1235323
- Open Library: OL6662371A
- PLWABN: 9810618425905606, 9810577951505606
- NUKAT: n2012261220
- J9U: 987007285919605171
- CANTIC: a10182299
- BNA: 000046559
- PWN: 3927484
- Britannica: biography/Critias-Greek-statesman
- Treccani: crizia
- БРЭ: 2113412
- NE.se: kritias
- SNL: Kritias
- VLE: kritijas
- Catalana: 0020730
- DSDE: Kritias
- Hrvatska enciklopedija: 34045