Pejpus
![]() Pejpus − zdjęcie satelitarne Landsat | |||
Położenie | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Wysokość lustra | 30 m n.p.m. | ||
Morfometria | |||
Powierzchnia | 3543 km² | ||
Głębokość • średnia • maksymalna |
| ||
Objętość | 25 km³ | ||
Hydrologia | |||
Rzeki zasilające | Piusa, Võhandu, Emajõgi, Koosa, Alatskivi, Kullavere, Tiheda, Mustvee, Avijõgi, Rannapungerja, Alajõgi, Wielikaja | ||
Rzeki wypływające | Narwa | ||
Położenie na mapie Estonii ![]() | |||
Położenie na mapie europejskiej części Rosji ![]() | |||
![]() | |||
| |||
|
Pejpus, Jezioro Czudzkie (est. Peipsi järv; ros. Чудское озеро, Czudskoje oziero) − jezioro na granicy między Estonią a Rosją. Wraz z jeziorami Lämmijärv (Tiopłoje ros. Тёплое) oraz Pskowskim tworzy jeden zbiornik o łącznej powierzchni 3543 km²[1]. Łącznie ze wspomnianymi stanowi piąte pod względem wielkości jezioro Europy. Jeziora te na znacznym odcinku wyznaczają naturalną granicę państwową pomiędzy Estonią a Rosją[2].
Główne rzeki zasilające: Piusa, Võhandu, Emajõgi, Koosa, Alatskivi, Kullavere, Tiheda, Mustvee, Avijõgi, Rannapungerja, Alajõgi[3].
Główne miasta nadbrzeżne: Gdow, Mustvee, Kallaste.
Właściwy Pejpus ma 2670 km² powierzchni. Rozciągnięty południkowo mierzy 140 km długości, w najszerszym miejscu ma 50 km szerokości. Lustro wody leży na wysokości około 30 m n.p.m. Średnia głębokość 8 metrów, maksymalna nie przekracza 17,6 m[4]. Zamarza od listopada do maja.
Słabo rozwiniętą linię brzegową uzupełniają liczne wyspy, zaś większość brzegów porasta sitowie. Z jeziora wypływa rzeka Narwa, wpadająca do Zatoki Fińskiej[5]. Poprzez rzekę Emajõgi istnieje połączenie z jeziorem Võrtsjärv. Charakteryzują je duże wahania stanu wód[2].
5 kwietnia 1242 roku na zamarzniętych wodach doszło do bitwy między krzyżakami z Inflant a wojskami księcia nowogrodzkiego Aleksandra Newskiego, która powstrzymała ekspansję zakonu na ziemie ruskie[6].
Od XVII wieku największe skupisko staroobrzędowców w Estonii znajdowało się na zachodnim brzegu Jeziora Pejpus[7].
W 2012 r. Estonia i Rosja podpisały w Tallinnie porozumienie dotyczące współpracy na rzecz ochrony stanu wód Jeziora Pejpus oraz rozwoju infrastruktury turystycznej w tym rejonie[8]. W październiku 2013 r. 1400 litrów paliwa wpłynęło do jeziora w wyniku uszkodzenia estońskiego statku badawczego. Zostało wówczas skażone 900 m² wód jeziora[9].
Przypisy
- ↑ a b Veekogu: Peipsi järv VEE2075600. Keskkonnainfo. [dostęp 2016-04-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-19)]. (est.).
- ↑ a b PortalP. Eesti.pl PortalP., Jezioro Pejpus [online], Eesti.pl, 21 maja 2005 [dostęp 2020-05-24] (pol.).
- ↑ Peipsi järv, Seotud veekogud. Keskkonnaregister. [dostęp 2016-04-05]. (est.).
- ↑ Peipsi järv. Keskkonnaregister. [dostęp 2016-04-05]. (est.).
- ↑ Pejpus, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-05-24] .
- ↑ KellyK. De Vries KellyK., MartinM. Dougherty MartinM., IainI. Dickie IainI., Bitwy epoki średniowiecza : 1000-1500: od Hastings do Konstantynopola, Warszawa: Wyd. Rzeczpospolita, 2008, ISBN 978-83-60192-64-1, OCLC 860467164 [dostęp 2020-05-24] .
- ↑ P.P. Adamczewski P.P., Zarys historii staroobrzędowców w Estonii, [w:] MichałM. Głuszkowski, StegfanS. Grzybowski (red.), Staroobrzędowcy za granicą, wyd. 1, Toruń: Wydawn. Nauk. Uniwersytetu Mikolaja Kopernika, 2010, ISBN 978-83-231-2561-7, OCLC 706457835 [dostęp 2020-05-24] .
- ↑ Rosja i Estonia ratują Pejpus [online], estonczycy.pl, 7 listopada 2012 [dostęp 2020-05-24] (pol.).
- ↑ 1,400 litres of diesel fuel spill into Lake Chudskoe from Estonian survey boat [online], TASS [dostęp 2020-05-24] .
Linki zewnętrzne
- Peipsi Infokeskus (est.)
- '''Czudzkie''' jezioro, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 880 .