Rdestnicowate
![]() Rdestnica kędzierzawa i przeszyta | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | |||
Rodzina | rdestnicowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Potamogetonaceae Dumort. Anal. Fam. Pl.: 59, 61. 1829 | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Potamogeton_nodosus_kz05.jpg/220px-Potamogeton_nodosus_kz05.jpg)
Rdestnicowate (Potamogetonaceae Dumort.) – rodzina roślin wodnych, należąca do rzędu żabieńcowców, obejmująca 4, 5[2] lub 6[3] rodzajów z ze stukilkunastoma gatunkami, z czego ok. 100 należy do rodzaju rdestnica Potamogeton[2]. Rośliny te występują kosmopolitycznie na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Rosną w wodach słodkich (podrodzina Potamogetoneae), rzadziej także słabo zasolonych i morskich (podrodzina Zannichellieae)[2]. Bywają uprawiane jako ozdobne. W środowisku ogrywają istotną rolę, m.in. jako rośliny pokarmowe dla blaszkodziobych i innych zwierząt wodnych[3].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Groenlandia_densa_01_by-dpc.jpg/220px-Groenlandia_densa_01_by-dpc.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/ZannichelliaPalustris2.jpg/220px-ZannichelliaPalustris2.jpg)
- Pokrój
- Zielne rośliny wodne, korzeniące się tylko w dolnych węzłach pędu (przy czym korzenie są nierozgałęzione[2]) lub swobodnie pływające w wodzie i niezakorzenione[3]. U roślin zakorzenionych pęd jest zróżnicowany – w dole w formie kłącza, w górze jest cienki i unosi się w wodzie. W końcowych odcinkach pędów u wielu przedstawicieli formują się turiony (pąki zimowe)[3].
- Liście
- Pływające na powierzchni wody i zanurzone, skrętoległe lub naprzeciwległe, czasem też w pozornych okółkach[3]. Często równowąskie lub włosowato cienkie, z otwartą pochwą liściową. Zwłaszcza u gatunków o liściach pływających ich blaszka bywa szeroka – od lancetowatej, przez eliptyczną i jajowatą do okrągłej[4].
- Kwiaty
- Drobne, skupione tylko po kilka i wówczas siedzące w kątach liści lub zebrane w większej liczbie w kłosu na krótszych i dłuższych szypułkach i wówczas wynurzone nad powierzchnię[3]. W kwiatach obupłciowych (podrodzina Potamogetoneae) okwiat jest czterokrotny, wolny, przysadkopodobny i drobno poszarpany. Pręciki 4, zrośnięte z okwiatem u nasady. Główki pręcików siedzące, dwukomorowe. Słupki (1-)4 (lub 5), wolne, o znamionach siedzących lub osadzonych na krótkich szyjkach, główkowatych lub tarczowatych[5]. U gatunków z kwiatami jednopłciowymi (podrodzina Zannichellieae) kwiaty męskie pozbawione są okwiatu, 1- lub 2-pręcikowe. Pręciki o cienkich nitkach, z 2-pylnikowymi główkami. Kwiaty żeńskie z kubeczkowatym okwiatem, siedzące, 1–9-słupkowe, wolne. Szyjki słupków proste, smukłe, wydłużone, zakończone skośno tarczowatymi znamionami. Nasiona bez bielma[6].
- Owoce
- Pestkowce z mięsistym egzokarpem i zdrewniałym endokarpem[5]. W podrodzinie Zannichellieae owoce są niełupko- lub orzeszkokształtne[6]. W nasionach zarodek jest spiralny lub zakrzywiony, rzadko prosty. Bielmo nieobecne[5].
Systematyka
Rośliny tu zaliczane były w przeszłości różnie klasyfikowane – od łączenia w jedną rodzinę z rozmaitymi rodzajami roślin wodnych (takimi jak: jezierza Najas, posydonia Posidonia, rupia Ruppia, Halodule) po wąskie ujmowanie rodziny, w którym włączano tu tylko rdestnicę Potamogeton i rdestniczkę Groenlandia[7][3]. Rośliny o silnie zredukowanej budowie organów wegetatywnych i kwiatów (zamętnica Zannichellia, Althenia i Pseudalthenia) były w wielu systemach klasyfikacyjnych wyłączane w osobną rodzinę[3], m.in. w systemie Cronquista z 1981[8], w systemie Kubitzkiego z 1998[7], systemie Reveala z lat 1994–1999[9], systemie Takhtajana z 2009[4].
W systemach APG z początków XXI wieku rdestnicowate obejmują rdestnicę i zamętnicę wraz z rodzajami z nią spokrewnionymi[10]. Wszystkie współczesne gatunki rdestnic miały ostatniego wspólnego przodka ok. 25 milionów lat temu, z kolei różnicowanie w obrębie grupy rodzajów tworzących podrodzinę Zannichellieae zaczęło się już 38 milionów lat temu. Rozdzielenie rdestnicowatych od siostrzanej rodziny zosterowatych Zosteraceae w różnych analizach datowane jest na okres ok. 47 milionów lat temu do ok. 100 milionów lat temu. Rośliny kopalne (Babiancarpus) zaliczone do przodków rdestnicowatych znalezione zostały w Patagonii w warstwach skał datowanych na 56–42 milionów lat temu[2].
- Systematyka według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rdestnicowate należą do rzędu żabieńcowców wraz z 12 innymi spokrewnionymi rodzinami. Rodzina stanowi klad siostrzany dla zosterowatych (Zosteraceae)[2].
żabieńcowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Althenia F.Petit, tu włączany jest rodzaj Lepilaena J.Drumm. ex Harv.
- Groenlandia J.Gay – rdestniczka – takson monotypowy z gatunkiem rdestniczka gęsta (Groenlandia densa Fourr.)
- Potamogeton L. – rdestnica, z włączanym lub wyodrębnianym w zależności od ujęcia rodzajem stuckenia Stuckenia Börner
- Zannichellia L. – zamętnica, tu włączany jest monotypowy rodzaj Pseudalthenia (Graebn.) Nakai z gatunkiem Pseudalthenia aschersoniana (Graebn.) Hartog
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-07-24] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 128-129. ISBN 978-1842466346.
- ↑ a b Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer Netherlands, 2009, s. 609-610. ISBN 978-1-4020-9609-9.
- ↑ a b c Flora of China. Vol. 23: Potamogetonaceae. [dostęp 2011-02-07].
- ↑ a b Youhao Guo, Robert R. Haynes i C. Barre Hellquist: Flora of China. Vol. 23: Zannichelliaceae. [dostęp 2011-02-07].
- ↑ a b R.R. Haynes, D.H. Les, L.B. Holm-Nielsen: Potamogetonaceae. W: The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. IV. Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). K. Kubitzki (red. nacz.). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 408-413.
- ↑ Arthur Cronquist: An integrated system of classification of flowering plants. New York: Columbia University Press, 1981, s. 1064. ISBN 0-231-03880-1.
- ↑ Crescent Bloom: Potamogetonaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2008-12-27]. (ang.).
- ↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.
- ↑ Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2022-03-12]. (ang.).
- PWN: 3966371
- SNL: tjønnaksfamilien
- EoL: 5762
- Flora of China: 10726
- Flora of North America: 10726
- GBIF: 6721
- identyfikator iNaturalist: 59109
- IPNI: 30005043-2
- ITIS: 39004
- NCBI: 16362
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30005043-2
- Tela Botanica: 101063
- identyfikator Tropicos: 42000330
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55795
- CoL: 627N6