Wojciech Greffen
![]() Podkowa II | |
Data i miejsce urodzenia | 1759 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 1817 |
Ojciec | Beniamin Greffen |
Żona | Bogumiła Heilman |
Dzieci | Maksymilian Greffen |
podpułkownik | |
Data i miejsce urodzenia | 1759 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 1817 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1776–1794 (1807?) |
Siły zbrojne | Armia Koronna |
Jednostki | |
Główne wojny i bitwy | wojna polsko-rosyjska (1792), |
Odznaczenia | |
![]() |
Wojciech Bożymir Greffen herbu Podkowa II (ur. 23 kwietnia 1759 w Rydzynie[a], zm. 18 czerwca 1817 w Kaliszu[1]) – podpułkownik Wojska Polskiego, powstaniec kościuszkowski, jeden z dowódców insurekcji warszawskiej (1794). Kawaler orderu Virtuti Militari[b].
Życiorys
Urodzony w wielkopolskiej Rydzynie, gdzie jego ojciec Beniamin Greffen (ur. ok. 1722 w Lesznie) był w latach 1776–1778 kapitanem 10 Regimentu Pieszego Ordynacji Rydzyńskiej[2].
Podobnie jak ojciec, podjął służbę w 10 Regimencie Pieszym, początkowo jako kadet (9 grudnia 1776)[2]. W grudniu 1790 otrzymał szlachectwo[3]. Gdy w 1792 wybuchła wojna z Rosją w obronie Konstytucji majowej, był w stopniu majora[2]. Wraz ze swoim regimentem walczył m.in. w bitwie pod Zelwą (4 lipca 1792). Po przegranej wojnie nadal służył w 10 Regimencie Pieszym. Przystał do wojskowej konspiracji przygotowującej wybuch powstania w Warszawie, gdzie razem z Józefem Zeydlitzem reprezentowali polskich jakobinów[4]. Następnie, razem z „Działyńczykami” (tak zwano żołnierzy 10 Regimentu od nazwiska ówczesnego dowódcy Ignacego Działyńskiego) Greffen wziął udział w insurekcji warszawskiej (17–19 kwietnia 1794), gdzie obok Zeydlitza (od czerwca 1794 dowódcy 10 Regimentu Pieszego) uważany jest za jednego z wojskowych przywódców powstania w stolicy[5]. Prawdopodobnie brał udział w kolejnych bitwach powstania kościuszkowskiego, aż do przegranej pod Maciejowicami (10 października 1794), gdzie regiment „Działyńczyków” został zniszczony[2].
Po upadku I Rzeczypospolitej (1795) Greffen osiadł w Kaliszu, który znalazł się w zaborze pruskim. Nie jest znana z tego okresu jego działalność publiczna lub wojskowa.
Gdy Królestwo Prus padało pod ciosami napoleońskiej Wielkiej Armii, na terenie Wielkopolski pod koniec 1806 wybuchło powstanie. Greffen mieszkał wtenczas w zabudowaniach kaliskiego Korpusu kadetów przy ulicy Babinej[1]. W 1807, po zakończeniu działań wojennych i podpisaniu pokoju z Rosją, powstało Księstwo Warszawskie. Doszło wtedy do przeformowania pułków dotychczasowej Legii Kaliskiej i Greffen miał zostać majorem 7 Pułku Piechoty (wcześniej 3 Pułk Legii Kaliskiej)[6] nowo powstałej polskiej armii. Jednak ostatecznie służby nie podjął, ponieważ dowódca 2 Dywizji generał Józef Zajączek w raporcie skierowanym do samego Napoleona wniósł o jego dymisję z powodu pijaństwa[7]. Po wystąpieniu z wojska został urzędnikiem wojskowym[2], jako podinspektor 2 klasy[8].
Życie prywatne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Cmentarz_Parafii_Ewangelickiej_w_Kaliszu_06_-_panoramio.jpg/250px-Cmentarz_Parafii_Ewangelickiej_w_Kaliszu_06_-_panoramio.jpg)
W 1795 roku poślubił Bogumiłę Florentynę Heilman (ok. 1769-1831), córkę Samuela, duchownego ewangelickiego z Rydzyny, i Zuzanny zd. Dörfer[9]. Z małżeństwa pochodziło sześcioro dzieci, z czego troje zmarło w 1813 roku, wszystkie w wieku dziecięcym[c]. Rodziców przeżyli:
- Maksymilian (1796–1864), w latach 60. XIX wieku naczelnik Głównego Zarządu Spisu i Zaciągu Wojskowego Królestwa kongresowego[1], poślubił Eleonorę zd. Kondrowską (zm. 1860)[9],
- August (1798–1875), podpułkownik Wojska Polskiego, w okresie powstania listopadowego walczył w składzie 13 Pułku Piechoty Liniowej, odznaczony krzyżem złotym orderu Virtuti Militari, po upadku powstania intendent szpitala ewangelickiego w Warszawie[1], poślubił Joannę zd. Bogusławską[9],
- Leopold (1803–1847)[d], w okresie powstania listopadowego kapitan artylerii konnej, podobnie jak starszy brat odznaczony krzyżem złotym orderu Virtuti Militari[10], po upadku powstania na emigracji we Francji, gdzie pracował jako urzędnik kolei w Dijon[3].
Wojciech Greffen zmarł 18 czerwca 1817 w Kaliszu. Został pochowany na miejscowym cmentarzu ewangelickim, jego nagrobek jest obecnie najstarszym zachowanym pomnikiem na tymże cmentarzu[1][11].
Awanse
- kadet (1776),
- furier (styczeń 1778),
- podchorąży (sierpień 1778),
- chorąży (1779),
- porucznik (1783),
- kapitan (1790),
- major (1791),
- podpułkownik (1794)[2].
Uwagi
- ↑ Data i miejsce urodzin oraz drugie imię podane na pomniku nagrobnym. Według Machyni i Srzednickiego drugie imię to Godfryd.
- ↑ Według inskrypcji na pomniku nagrobnym „Kawaler Krzyża Wojskowego”.
- ↑ Hipolit przeżył niecałe 2 lata, Bogumiła 9 lat, a Henrietta 8 lat.
- ↑ Według Uruskiego synami Wojciecha byli Maksymilian i August, natomiast Leopold był z nimi jedynie spokrewniony.
Przypisy
- ↑ a b c d e Stanisław Małyszko: Zabytkowe cmentarze przy Rogatce w Kaliszu. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2012, s. 98, 99, 102. ISBN 978-83-62689-09-5.
- ↑ a b c d e f Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie wojska koronnego. Piechota. T. I (część 3). Kraków: Wydawnictwo Naukowe, 1998, s. 287, seria: Oficerowie Rzeczypospolitej Polskiej Obojga Narodów 1777–1794. Spisy. ISBN 83-7188-186-X.
- ↑ a b Seweryn Uruski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. IV. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1907, s. 371.
- ↑ Bogusław Leśnodorski: Polscy jakobini. Warszawa: Książka i Wiedza, 1960, s. 307.
- ↑ Stanisław Herbst: Z dziejów wojskowych powstania kościuszkowskiego 1794 roku. Warszawa: Książka i Wiedza, 1983, s. 183.
- ↑ Janusz Staszewski: Kaliski wysiłek zbrojny 1806–1813. Kalisz: Towarzystwo Przyjaciół Książki, 1931, s. 183.
- ↑ Jarosław Dudziński: Korpus gen. J. Zajączka nad Omulwią (marzec - czerwiec 1807 r.). napoleon.org.pl. [dostęp 2017-09-12]. (pol.).
- ↑ Bronisław Gembarzewski: Wojsko Polskie 1807–1814. Warszawa; Kraków: Gebethner i Wolff, 1905, s. 260.
- ↑ a b c Eugeniusz Szulc: Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie. Warszawa: PIW, 1989, s. 173–174, seria: Biblioteka Syrenki. ISBN 83-06-01606-8.
- ↑ „Dziennik Powszechny Krajowy nr 153 z dnia 5 czerwca 1831 r.”. (pol.).
- ↑ Galeria: Cmentarz ewangelicki na Rogatce. wkaliszu.pl. [dostęp 2017-09-11]. (pol.).